Có một bức thư được viết từ năm 1983 nhưng phải đến ngày 1/1/2100 mới được mở. Người gửi là những người Việt Nam và Liên Xô từng tham gia xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Người nhận là những thế hệ tương lai, có thể còn chưa ra đời vào thời điểm bức thư được viết.
Hơn bốn thập kỷ trôi qua, bức thư ấy vẫn được lưu giữ trong một khối bê tông nặng gần 10 tấn, tại khuôn viên nhà máy bên dòng sông Đà. Không ít người tò mò về những dòng chữ nằm bên trong và lý do những người xây dựng công trình lại lựa chọn một ngày xa đến vậy để mở thư.
Đằng sau lời hẹn kéo dài 117 năm ấy là câu chuyện về một công trình lịch sử, về những người lao động trên công trường thủy điện và mong muốn để lại dấu ấn của thế hệ mình cho mai sau.
Bức thư thế kỷ tại Thủy điện Hòa Bình là gì?
Bức thư thế kỷ Thủy điện Hòa Bình là bức thư gửi thế hệ tương lai, được niêm phong ngày 30/1/1983 và dự kiến mở vào ngày 1/1/2100. Bức thư được viết bằng tiếng Việt và tiếng Nga, đặt trong một ống đồng rồi lưu giữ bên trong khối bê tông tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Trên tấm biển gắn ở khối bê tông có ghi rõ lời nhắn bằng hai thứ tiếng Việt – Nga, với nội dung yêu cầu mở thư vào ngày đầu tiên của năm 2100. Khoảng thời gian từ khi niêm phong đến ngày hẹn mở thư là gần 117 năm. Bởi vậy, dù thường được gọi là “bức thư 100 năm”, đây thực chất là một thông điệp được gửi vượt qua hơn một thế kỷ.
Khác với những bức thư thông thường, người viết không mong nhận được lời hồi đáp. Họ muốn những người sống ở tương lai biết về quá trình xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, những khó khăn từng trải qua và niềm tin được gửi gắm vào công trình.
Khối bê tông lưu giữ bức thư thế kỷ tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình (Nguồn: EVN)
Câu chuyện bắt đầu từ công trường sông Đà năm 1983
Ý tưởng gửi thư cho những người chưa ra đời
Để hiểu vì sao bức thư ra đời, cần trở lại những năm đầu thập niên 1980, khi công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình đang bước vào giai đoạn thi công quan trọng. Công trình được khởi công ngày 6/11/1979 trên dòng sông Đà, với sự hỗ trợ của Liên Xô. Trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn sau chiến tranh, việc xây dựng một nhà máy thủy điện quy mô lớn đòi hỏi nguồn nhân lực, kỹ thuật và sự phối hợp của hàng nghìn người lao động.
Ý tưởng gửi bức thư từ đâu mà có? (Nguồn : VTC News)
Theo tư liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ý tưởng viết thư gửi hậu thế xuất phát từ ông Bogachenko, Tổng chuyên viên Liên Xô tại công trường Thủy điện Hòa Bình. Ông kể về một tập quán từng được thực hiện tại Liên Xô và một số quốc gia khác. Trước những dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng đập thủy điện, những người tham gia công trình sẽ viết thư, đặt vào chai hoặc bình kín rồi chôn trong thân đập. Hàng trăm năm sau, nếu công trình được tháo dỡ, những người tìm thấy bức thư có thể biết về cuộc sống và công việc của thế hệ đã xây dựng nó.
Ý tưởng này nhận được sự ủng hộ của ông Đỗ Mười, khi đó là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và Trưởng ban Chỉ đạo xây dựng công trình Thủy điện Hòa Bình. Tuy nhiên, thay vì chôn bức thư trong thân đập, ông đề nghị lưu giữ tại một vị trí trang trọng và phù hợp hơn. Sau khi trao đổi với các chuyên gia Liên Xô, ban lãnh đạo công trình quyết định đặt thư bên trong một khối bê tông riêng tại khuôn viên nhà máy.
Đây cũng là lý do bức thư vẫn có một vị trí lưu giữ xác định, thay vì nằm sâu trong lòng đập như tập quán ban đầu.
Buổi lễ niêm phong bức thư ngày 30/1/1983
Chiều ngày 30/1/1983, một buổi lễ đặc biệt được tổ chức tại công trường Thủy điện Hòa Bình. Theo các tư liệu lịch sử, sự kiện có sự tham gia của khoảng 250 đại biểu thanh niên Liên Xô, 350 đại biểu thanh niên Việt Nam và đông đảo công nhân đang làm việc tại công trình.
Trong số những người có mặt còn có nữ phi hành gia Liên Xô Svetlana Savitskaya, người phụ nữ thứ hai từng bay vào vũ trụ. Sự xuất hiện của bà khiến buổi lễ trở thành một dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử giao lưu Việt Nam – Liên Xô.
Công nhân và chuyên gia Liên Xô trên công trường xây dựng Thủy điện Hòa Bình (Nguồn: Vietnamplus)
Tại buổi lễ, hai bản thư tiếng Việt và tiếng Nga được đọc trước những người tham dự. Sau đó, thư được cuộn lại, đặt trong ống đồng và đưa vào khối bê tông để lưu giữ lâu dài.
Cũng từ thời điểm ấy, lời hẹn với năm 2100 chính thức bắt đầu.
Những người đứng trên công trường ngày hôm đó có lẽ khó hình dung thế giới sẽ thay đổi ra sao sau hơn một thế kỷ. Nhưng họ đã chọn lưu giữ câu chuyện của mình bằng một cách đặc biệt, để người đời sau có cơ hội nhìn lại thời điểm công trình còn đang được xây dựng.
Vì sao bức thư phải đợi đến năm 2100 mới được mở?
Mốc thời gian 1/1/2100 không phải một sự lựa chọn ngẫu nhiên. Theo lời kể của ông Đỗ Xuân Duy, nguyên Trưởng ban Phiên dịch tiếng Nga tại công trình và là người tham gia chuẩn bị bức thư, những người xây dựng muốn thông điệp thực sự được gửi đến một thế hệ khác.
Bức thư được cất trong khối bê tông nặng khoảng 10 tấn đặt tại sân nhà Điều độ Trung tâm trong khuôn viên Nhà máy Thủy điện Hòa Bình (Ảnh: Tuyên Quang Online)
Nếu chỉ vài chục năm sau bức thư được mở, nhiều người tham gia xây dựng vẫn có thể còn sống và trực tiếp kể lại câu chuyện của mình. Nhưng khi lựa chọn năm 2100, người nhận sẽ thuộc về một thời đại rất xa so với thế hệ năm 1983. Nói cách khác, đây không đơn thuần là việc cất giữ một bức thư trong thời gian dài, mà còn là cách những người xây dựng công trình chủ động lưu lại ký ức lịch sử cho tương lai.
Một số tư liệu cũng nhắc đến những dự tính kỹ thuật ban đầu liên quan đến sự bồi lắng của lòng hồ và khả năng công trình cần được cải tạo lớn sau nhiều thập kỷ vận hành. Tuy nhiên, đó là những dự tính tại thời điểm xây dựng, không phải khẳng định rằng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình sẽ ngừng hoạt động hoặc bị phá bỏ vào năm 2100.
Điều chắc chắn được ghi trên tấm biển lưu giữ thư là ngày hẹn mở vào 1/1/2100, chứ không phải một điều kiện liên quan đến việc tháo dỡ nhà máy.
Bên trong bức thư gửi năm 2100 viết những gì?
Đây có lẽ là câu hỏi khiến nhiều người tò mò nhất khi nghe về bức thư thế kỷ. Đến nay, bản thư được niêm phong vẫn chưa được mở. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa toàn bộ nội dung thư hoàn toàn bí mật. Một số thông tin đã được chính những người từng tham gia chuẩn bị và phiên dịch bức thư chia sẻ với báo chí.
Những điều đã được tiết lộ
Theo ông Đỗ Xuân Duy, nội dung bức thư được tổng hợp từ nhiều ý kiến, bài viết và tâm huyết của những người đang tham gia xây dựng công trình, cùng các nhà văn, nhà báo và trí thức đương thời.
Trong đó có đóng góp của nhà văn, nhà báo Thép Mới. Ông đã sử dụng hình tượng Sơn Tinh trong truyền thuyết Việt Nam để nói về những người đang chinh phục dòng sông Đà bằng sức lao động và kỹ thuật hiện đại.
Một góc nhỏ tại phòng điều khiển của nhà máy thủy điện Hòa Bình, nơi cất giữ bức thư thế kỷ hơn 100 năm (Nguồn: EVN)
Bức thư dài khoảng 700 chữ, được chuẩn bị bằng hai ngôn ngữ Việt - Nga. Nội dung chủ yếu đề cập đến quyết tâm của những người xây dựng thủy điện, những gian khổ phải vượt qua, sự đóng góp của nhân dân cả nước và tình hữu nghị giữa Việt Nam với Liên Xô. Không chỉ kể về công trường, bức thư còn thể hiện mong muốn của thế hệ xây dựng rằng công trình sẽ góp phần mang lại nguồn điện và cuộc sống tốt đẹp hơn cho đất nước.
Khi nhìn lại câu chuyện từ hiện tại, những nội dung ấy mang ý nghĩa như một bản ghi chép về tinh thần của một thời kỳ. Đó là thời điểm người lao động đang xây dựng một công trình lớn trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, nhưng vẫn dành sự quan tâm cho những con người sẽ sống sau họ hơn một thế kỷ.
Những lời đồn về bức thư có đúng không?
Trong nhiều năm, việc bức thư chưa được mở đã khiến không ít lời đồn xuất hiện. Có người cho rằng thư chứa những dự đoán về tương lai, cũng có những giả thuyết liên quan đến yếu tố tâm linh hoặc các bí mật được cất giấu trong công trình.
Tuy nhiên, các giả thuyết này không có bằng chứng đáng tin cậy.
Trong cuộc trao đổi được EVN đăng tải năm 2015, ông Đỗ Xuân Duy đã bác bỏ những lời đồn mang màu sắc tiên tri hay trấn yểm. Theo lời kể của ông, mục đích của bức thư là ghi lại tâm tư, tình cảm và những điều thế hệ xây dựng muốn nhắn gửi đến mai sau. Vì vậy, sức hấp dẫn thực sự của bức thư không nằm ở những câu chuyện thần bí, mà ở giá trị lịch sử và cách con người của năm 1983 lựa chọn trò chuyện với tương lai.
Bức thư thế kỷ hiện được lưu giữ ở đâu?
Bức thư hiện được lưu giữ tại khuôn viên Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, trong khu vực sân Nhà Điều độ Trung tâm. Theo địa giới hành chính sau sáp nhập năm 2025, địa điểm thuộc phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ, trước đây thuộc thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.
Toàn cảnh Nhà máy Thủy điện Hòa Bình
Du khách quan tâm đến câu chuyện có thể tìm hiểu thêm khi tham quan Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Ngoài khu vực lưu giữ bức thư, hành trình tham quan công trình còn có thể bao gồm Nhà truyền thống, đường hầm gian máy, Đài tưởng niệm những người hy sinh trong quá trình xây dựng và Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đồi Ông Tượng.
Tuy nhiên, đây vẫn là công trình điện đang vận hành nên việc tiếp cận từng khu vực phụ thuộc vào quy định và chương trình tham quan được phép tại thời điểm đến. Du khách nên liên hệ trước với đơn vị quản lý hoặc đơn vị tổ chức tour để xác nhận lịch mở cửa, tuyến tham quan và các yêu cầu an toàn.
Xem thêm: Hồ thủy điện Hòa Bình có gì chơi? Những trải nghiệm đáng thử
Một lời hẹn vượt thời gian bên dòng sông Đà
Hơn bốn thập kỷ kể từ ngày bức thư được niêm phong, vùng sông Đà đã có nhiều thay đổi. Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hoàn thành và đi vào vận hành, hồ nước rộng lớn hình thành phía thượng lưu, trở thành một phần quan trọng trong đời sống và cảnh quan của vùng Tây Bắc.
Ngày nay, nhắc đến hồ Hòa Bình, nhiều du khách thường nghĩ đến những chuyến đi thuyền giữa núi rừng, những bản làng ven hồ hay kỳ nghỉ yên bình bên mặt nước. Nhưng phía sau cảnh quan ấy còn là lịch sử của một công trình được xây dựng bằng công sức của hàng nghìn con người.
Bức thư thế kỷ góp thêm một câu chuyện đáng nhớ vào hành trình tìm hiểu vùng đất này. Nó nhắc rằng trước khi trở thành điểm đến du lịch, dòng sông Đà từng là nơi diễn ra một trong những công cuộc xây dựng lớn của đất nước.
Mai Chau Hideaway Lake Resort
Nếu yêu thích những chuyến đi kết hợp tìm hiểu lịch sử và nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên, du khách có thể dành thời gian khám phá công trình thủy điện trước khi tiếp tục hành trình đến khu vực lòng hồ phía thượng lưu. Tại đây, Mai Chau Hideaway Lake Resort mang đến một không gian nghỉ dưỡng ven hồ, nơi du khách có thể ngắm cảnh, đi thuyền và cảm nhận vẻ đẹp của núi rừng Tây Bắc theo một nhịp chậm hơn.
Xem thêm: 2 ngày 1 đêm: Du lịch Mai Châu Kayaking thưởng ngoạn sông Đà, đạp xe trong rừng tre
Đến ngày 1/1/2100, bức thư được hẹn sẽ mở. Khi ấy, những người đọc có thể nhìn lại cả chặng đường dài mà Nhà máy Thủy điện Hòa Bình và vùng sông Đà đã trải qua. Còn hôm nay, bức thư vẫn nằm yên trong khối bê tông, giữ nguyên lời hẹn mà những người xây dựng công trình đã gửi đi từ năm 1983.